﻿<title_newspaper="Trybuna Ludu"> 
<title_article="Największe dzieło polskiego Oświecenia"> 
<author_1=”prof. dr Bogusław Leśnodorski”> 
<language=”pl”> 
<style=”press”> 
<year="1953">
<month="10">
<date=”1953-10-14”>
<period=”d”> 
<status=”1_obieg”>
<support=”paper”>
W kultura narodu kształtującego się jako socjalistyczny cennym i ważnym jest żywe nawiązywanie do wszystkiego, co w naszych dziejach oznaczało walkę o postęp i prawa człowieka, zmagania z uciskiem, wstecznictwem i zacofaniem. Data 14 października przypomina największe z osiągnięć okresu Oświecenia w Polsce ustanowienie w roku 1773 Komisji Edukacji Narodowej — pierwszego w świecie ministerstwa oświaty publicznej i świeckiej. 
W momencie zaostrzającego się kryzysu gospodarki pańszczyźniano-folwarcznej i wzmaganiu się walki mas chłopskich a równocześnie kształtowania się zaczątków kapitalistycznych stosunków produkcji, jak i w chwili, gdy pierwszy rozbiór ziem szlacheckiej Rzeczypospolitej unaocznił grozę dokonującego się upadku państwa. Komisja Edukacyjna stała się jednym z zasadniczych narzędzi postępu. Działacze Oświecenia dawali niejednokrotnie wyraz swojej charakterystycznej dla epoki wierze w siłę zwycięskiego rozumu. Jeden z nich głosił: „Edukacja, światło – oto... środek wytępienia wszelkiego zabobonu i z nim trujących szczęśliwość występków”.
Z systemem oligarchii magnackiej i skrajnej reakcji społecznej łączyła się w Polsce w wieki: XVII i w pierwszej połowie XVIII zarówno wśród klas uciskanych jak i wśród szlachty gruba ciemnota umysłów podtrzymywana przez znajdujący się w dyspozycji zakonów system nauczania. Pseudonauka tego okresu stanowiła przeżytki ideologii średniowiecza, sprzeciwiała się zdrowemu rozsądkowi, nie liczyła się z rzeczywistością i ze zdobyczami nowożytnej wiedzy o świecie, trzymając się powagi objawienia i ojców kościoła. U progu okresu Oświecenia jeden z jego pierwszych szermierzy A. S. Załuski piętnował istniejący stan rzeczy: „wyznać z żalem przychodzi, że... przychodzimy już na pośmiewisko i hańbę... u rozumniejszych sąsiadów”. W zapomnieniu lub pogardzie są tak podstawowe nauki, jak z jednej strony prawo, z drugiej matematyka i… physica experimentalis — najpiękniejszych i najciekawszych wynalazków matka”. Poziomowi nauki dokładnie odpowiadał poziom nauczania w nielicznych zresztą szkołach. 
</support> 
</status> 
</period> 
</date> 
</month> 
</year> 
</style> 
</language> 
</author_1> 
</title_article> 
</title_newspaper>  
